به گزارش پایگاه خبری تحلیلی«هرمز»؛ به نقل از راه دانا؛ پنجم شعبان المعظم مصادف است با سالروز میلاد با سعادت امام سجاد علیه السلام. آن امام همام بنا بر قول مشهور، در روز پنجم شعبان المعظم سال ۳۸ قمری متولد شده است. ایشان بخشی از حیات امام علی (ع) و نیز دوران امامت امام حسن مجتبی (ع) و امام حسین (ع) را درک کرده است. و مدت امامتشان ۳۴ سال بود. امام سجاد (ع) در واقعه کربلا حضور داشت؛ ولی به علت بیماری، در جنگ شرکت نکرد. لشکر عمر بن سعد پس از شهادت امام حسین (ع) او را همراه اسیران کربلا به کوفه و شام بردند.

خطبه امام سجاد در شام باعث آگاهی مردم از جایگاه اهل بیت شد. واقعه حره، نهضت توابین و قیام مختار در زمان امام سجاد (ع) روی داد. مجموعه ادعیه و مناجات امام سجاد (ع) در کتاب صحیفه سجادیه گرد آمده است. رسالة الحقوق، شامل ۵۰ حقّ از حقوق خدا و بندگان، مردم و حاکمان، والدین و فرزندان، همسایگان و … از آثار آن امام همام است.

 امام سجاد (ع) با شکل دهی نهضت دعا، علاوه بر توجه به ابعاد و اهداف سیاسی و اجتماعی، بر ابعاد و جنبه‌های فردی نیز تاکید ممتازی داشت؛ برای آنکه فرد را از مادی گرایی، به سمت معنویت سوق دهد و اخلاق را در اضلاع مختلف زندگی انسانی حاکم سازند.

صحیفه سجادیه، منشور بی مانندی است برای دعا کردن و از او خواستن؛ گوهری است گمنام در میان ما؛ اما نام آشنا برای دیگران. دعا زمینه تحول در روحیات و بستری برای کسب فضیلت‌های اخلاقی و دوری از رذیلت‌ها و حتی تحول در زندگی فردی و اجتماعی است.

در این میراث بجای مانده امام، مجموعه‌ای از دعاهایی که انسان در یک زندگی بیدار و هوشمندانه به آن نیاز دارد، گردآمده است. بیشترین تکیه در این دعاها به روابط قلبی و ارتباطات معنوی انسان است: مناجات‌ها و دعاهای گوناگون، خواسته‌های معنوی و تکامل‌های فراوان و بیشمار در این کتاب و در دعاها است که امام در ضمن این دعاها و به زبان دعا با آموزه‌های خاص خود انگیزه یک زندگی اسلامی را در ذهن مردم بیدار و زنده می‌کند.

کنترل و هدایت

حضرت امام سجاد (ع) در دعای بیست صحیفه سجادیه با آوردن نمونه‌ای از خود دوستی، در مورد کنترل آن می‌فرماید: و مرا در میان مردم به درجه و مقامی سر فراز مفرما جز آنکه پیش نفسم مانند آن پست نمایی، و ارجمندی آشکارا برایم پدید میاور جز آنکه به همان اندازه پیش نفسم برای من خواری پنهانی پدید آوری.

امام (ع) در این فراز به نمونه‌هایی از خود دوستی و روش کنترل آنها اشاره می‌کنند. اگر چنانچه این مصادیق خود دوستی کنترل نشوند، سبب بروز خصلت‌های زشت خودخواهی، خودپسندی و خود محوری می‌شود. بر اساس مبنای جاودان خواهی، انسان باید دنیا را پایان زندگی نپندارد بلکه آن را مقدمه برای حیات جاودان به حساب آورد. بینشی که امام (ع) در صحیفه سجادیه به آن اشاره کرده، این است که انسان بیش از حد لازم، دل به دنیا نمی‌بندد و آنجا که لازم باشد از دنیا دل می‌کند. حضرت امام سجاد (ع) می‌فرماید: و تا هنگامی که عمرم در فرمانبری تو به کار رود عمر ده، و هر گاه عمرم چراگاه شیطان شود مرا بمیران پیش از آنکه دشمنی سخت تو به من رو آورد، یا خشمت بر من استوار گردد.

در این فراز نگرش امام (ع) نسبت به بقا در دنیا به روشنی بیان شده است. حضرت بقا را در راستای خداخواهی می‌خواهد و آن را به عنوان وسیله‌ای برای رسیدن به مقصد، که همان مقام قرب الهی است، می‌خواهد.

تقوا

ترس از خدا یا تقوا و در نتیجه، پرهیز از گناه، از مهم‌ترین اصول تربیتی در صحیفه سجادیه است. حضرت امام سجاد (ع) در موارد مختلف به اصل مهم تقوا اشاره می‌کنند و از خدای بزرگ درخواست می‌کنند: و پرهیزکاری را به من الهام نما. و شعار دلم را بپرهیزکاری از خود بنما. و تقوا و ترس از کیفر خود را از دنیا توشه ام قرار ده. درخواست‌های مکرر امام (ع) در این دعاها و موارد دیگر مبنی بر توفیق و الهام تقوا، نشان دهنده اهمیت این اصل تربیتی در نظام تربیتی صحیفه سجادیه است. تقوا دارای آثار تربیتی فراوانی است. مهم‌ترین آنها حفظ و نگهداری انسان از گناه، لغزش و خطاهاست. حضرت امام سجاد (ع) در این زمینه از خدای متعال می‌خواهد: و به ترس از تو از گناهان و لغزش‌ها و نادرستی‌ها نگاه داشته شده.

تذکر و پرهیز از غفلت

 اصل تذکر مبتنی بر مبنای تربیتی غفلت است. بنابر این اصل، باید انسان را از خواب غفلت بیدار نمود و آنچه را که دانستنش برای او لازم است، به او فهماند و در موارد مختلف به او تذکر داد و یادآوری کرد تا از عواقب شوم غفلت رهایی یابد. بنابراین، امام سجاد (ع) در صحیفه سجادیه که سراسر ذکر و یاد خداست، با دعاهای گوناگون نظیر دعا به هنگام صبح و شام، دعا به هنگام بیماری، دعا به هنگام دفع بلاها و سختی‌ها و… انسان را هماره متوجه خدا می‌کند و بدین وسیله، غفلت را از وی می زداید.

همچنین امام (ع) در دعای هشتم «پناه بردن به خدا»، دعای دوازدهم «اقرار به گناه»، دعای سی و نهم «طلب عفو»، و دعاهای دیگر ضمن اشاره به ویژگی غفلت در انسان، راه غفلت زدایی را ذکر و یاد خدا بیان می‌کند و می‌فرماید: و مرا در اوقات فراموشی (پیروی از نفس) بیاد خود آگاه ساز. و دل‌های ما را بیاد خود از هر یادی بکار آر.

زهد و پارسایی

این اصل در مذمت دنیا دوستی است. بنابر این اصل، در نظام تربیتی صحیفه سجادیه باید این نوع محبت به دنیا از دل انسان رخت بر بسته و زهد و گریز از دنیا آن هم در حد معقول و پسندیده جای آن را بگیرد. به صورتی که دنیا را صرفاً وسیله و ابزاری بیش نداند. برای جلوگیری از ابتلاء به گرایش افراطی در دنیادوستی، امام سجاد (ع) در صحیفه سجادیه پیشنهاد می‌دهد که انسان‌ها «زهد» پیشه کنند و همان را ازخدای خود درخواست می‌کند: و روزیم کن آسایش در زهد و دوری از دنیا را.

امام (ع) در این فراز آسایش و راحتی را در زهد و دوری از دنیا بیان می‌فرماید و از خدا درخواست زهد می‌کند. در فرازی دیگر، در مورد نشانه‌های انسان زاهد می‌فرماید: و مرا در هر حال به ستایش و نیایش و سپاس گزاریت برگمار تا به آنچه از دنیا به من داده‌ای شاد نگردم، و به آنچه مرا از آن باز داشت‌های اندوه گین نشوم. نقطه شروع تمام بدبختی‌ها و شقاوت‌ها در انسان از همین حب دنیا است و اصل تربیتی زهد، که در صحیفه سجادیه بسیار روی آن تکیه شده است، به معنای دوری از تعلقات دنیا و اسیر آن نبودن و آزادی از هر چیزی است که بخواهد در انسان چنان تعلق خاطری ایجاد کند که او را از خدا و یاد خدا و آخرت جدا و غافل سازد.

اهداف تربیتی در صحیفه سجادیه

هدف در تعلیم و تربیت به معنای وضع نهایی و مطلوبی است که به طور آگاهانه، سودمند تشخیص داده شده است و برای تحقق آن، فعالیت‌های مناسب تربیتی انجام می‌گیرد. امام (ع) در سراسر صحیفه سجادیه، هدف نهایی تربیت را خدای متعال معرفی می‌کند و در تمام دعاها، مخاطب را با زبان دعا و مناجات به آن حقیقت یکتا راهنمایی می‌کند. امام (ع) با محور قرار دادن خدا در دعاهای مختلف، به ما می‌فهماند که محور زندگی انسان در تمام شئون آن، باید خدا باشد و منظور از این محور و هدف بودن خدا، همانا حضور خداوند در متن زندگی است. اساساً نقش هدف نهایی در مسیر زندگی، چیزی جز استمرار حضور و احساس آن نیست. همچنین حضرت (ع) راه‌های ارتباط انسان با خدا را قرب، عبادت، حیات طیبه و… بیان نموده است.

انتهای خبر/